شپشک های گیاهان زینتی

 

بسیاری از گیاهان زینتی در ایران میزبان شپشکها هستند. به طوریکه تاکنون حدود 64 گونه شپشک ، از روی 72 گونه گیاه زینتی جمع آوری شده است . 45 گونه را شپشکهای سپردار خانواده  Diaspididae تشکیل می دهند.  11 گونه هم شپشک آردآلود از خانواده   Pseudococcidaeبوده و پنج گونه نیز از شپشک هاي نرم تن متعلق به خانواده Coccidae  هستند .

 

شپشک های گیاهان زینتیشپشک سپردار سفید عشقه یا سپردار سفیدخرزهره

Aspidiotus nerii Bouché

 از خانواده Diaspididae

شپشک سپردار سفید عشقه یا سپردار سفیدخرزهره شپشک سپردار سفید عشقه(پاپیتال) یا سپردار سفیدخرزهره،  بیش از 300 گونه گیاه میزبان دارد ولی عمدتا به خرزهره و عشقه خسارت بیشتری وارد می نماید. برگها و شاخه های جوان را آلوده می کند. درسالهای اخیر،  شیوع آفت در فضای سبز شهر تهران بیشتر مشاهده شده است. در برخی مناطق خسارت آن روی گیاهان عشقه بین 50 تا 100 درصد برآورد شده است. شکل ظاهری سپر ماده تقریبا گرد، کمی برجسته و به قطر8/1 تا 2/2 میلیمتر است. سپر نر بیضی، به رنگ سفید و کوچک میباشد. تولید مثل آن به صورت بکرزایی انجام میشود. هرحشره ماده به طور متوسط 90 تخم در زیر سپر قرار میدهد. تخمها پس از مدتی تفریخ شده و پورهای سن اول از زیر سپر خارج میشوند. یک نسل آفت در حدود 35 روز زمان لازم دارد.

 

شپشك آردآلود مرکبات

  Planococcus citri

  از خانواده Pseudococcidae

شپشك-آردآلود-مرکبات

شپشك آردآلود  مرکبات  در بيشتر گلخانه ها به اشکال مختلف تخم، پوره و حشرة بالغ در طول سال ديده ميشود. به گياهان زينتي نظير كروتون و حسن يوسف خسارت زیادی وارد می کند. تخمهای خود را در كيسة پنبه اي شكل قرار داده و از آنها محافظت مي نماید . در شرایط آب و هوایی شمال کشور ، بر روی واریته­های مختلف مرکبات همچنین بر روی گیاهان زینتی به­ صورت پوره­های سنین 2 و3 ، حشره بالغ و دسته تخم زمستانگذرانی کرده و سه تا چهار نسل در سال تولید می کند. پوشش مومي سفيد رنگ آن مانع نفوذ حشره كشها به بدن این حشره شده  و به همين دليل تا كنون روشهاي مختلف كنترل شيميايي عليه آن موفقيت آميز نبوده است.

یکی از دشمنان طبیعی و فعال شپشك آردآلود مرکبات ، کفشدوزکی بنام كريپتولموس (Cryptolaemus montrouzieri )  است که  در سال 1345 شمسی ،  از استراليا به ایران آورده شد . کارائی این شکارگر در كنترل شپشكهاي آردآلود مورد تایید قرار گرفته است . به طوری که قادر است شپشكهاي آردآلود را در گلخانه هاي توليدي گياه حسن يوسف با كارايي بسيار مطلوب كنترل كند و با رها سازي فقط 2 كفشدوزك روي هر بوته،  بيش از 90 درصد جمعيت آفت را در مدت 15 روز كنترل می کند.

 

شپشک آردآلود پنبه

Phenacoccus solenopsis

از خانواده (Hem: Pseudococcidae)

شپشک-آردآلود-پنبهشپشک آردآلود پنبه آفتي چندین خواراست . تاکنون از روی بيش از 211 ميزبان گياهي جمع آوری شده است و به محصولات مهم اقتصادی مانند باميه، فلفل،  بادمجان، گوجه فرنگي و گياهان زینتي نظير ختمي چيني نيز خسارت وارد می کند . در سالهای اخير در جنوب ایران آلودگيهای شدیدی روی ختمي چيني ایجاد کرده است . همانند سایر  شپشکهای آردآلود، سطح بدن آن با موم سفيدرنگي پوشيده شده است که مانع نفوذ حشره کشها می گردد. ماده ها به صورت دوجنسي تولید مثل می کنند و در هيچ کدام از نسلها بکرزایي مشاهده نشده است.

در فصول گرم سال که علفهای هرز ميزبان خشک ميشوند، ختمي چيني که یک گياه هميشه سبز است به رشد خود ادامه می دهد در نتیجه شپشک روی آن تغذیه نموده و دوباره در فصل زراعي بعد، گياهان زراعي را آلوده ميکند .

 شپشک نرم تن قهوه ای مرکبات

  Coccus hesperidum Linnaeus

از خانواده Coccidae

شپشک نرم تن قهوه ای مرکبات

شپشک نرم تن قهوه ای مرکبات این آفت علاوه بر مرکبات به گیاهان خرزهره ، برگ بو ، نخل و کاج نیز حمله میکند. از لحاظ شکل ظاهری ، معمولا مسطح و کمی گنبدی شکل است و رنگ قهوه ای سیاه یا لکه  لکه دارد. این حشره در تمام طول سال در مناطق با آب و هوای گرم و همچنین در داخل گلخانه ها ، به صورت بکرزایی به تولید مثل و بچه زایی می پردازد و نسل های متوالی تولید می کند. آفتی تخم – زنده زا است . به این معنی که تخم ها در بدن حشره ماده تفریخ شده و پوره های جوان در داخل بدن ماده بالغ متولد می شوند و درون محفظه نوزاد چند ساعتی باقی می مانند. سپس از بدن مادر خارج می گردند. البته ممکن است تولید مثل جنسی نیز در برخی شرایط وجود داشته باشد، اما حشرات نر بسیار به ندرت در داخل جمعیت های آنها یافت می شوند. شپشک نرم تن قهوه ای مرکبات ، رشد کندی دارد اما با تولید تعداد بسیار زیادی نوزاد این کندی را جبران می کند.

شپشک نرم تن قهوه ای مرکبات پوره های سن اول مرحله پراکنش آفت هستند که با حرکاتی شبیه خزیدن پراکنده می شوند. این پوره ها تا زمانی که بتوانند مکانی مناسبی جهت تغذیه روی گیاه پیدا کنند به حرکت و جست وجوی خود ادامه می دهند. میزان مرگ و میر آنها، در این مرحله،  بسته به نوع گیاه میزبان و درصد رطوبت نسبی محیط ، حدود 80  درصد می باشد. پوره سن اول چند روز پس از ساکن شدن ، تغییر جلد داده و تشکیل پوره های سن دوم اتفاق می افتد. قبل از رسیدن به دوره بلوغ ، شپشک های نرم تن 3  بار تغییر جلد داده و 3 سن پورگی را پشت سر می گذارند. سنین دوم و سوم پورگی از روی اندازه بدن آنها تشخیص داده می شوند.در شرایط آب و هوایی خنک، پوره ها طی    2  ماه  به حشره بالغ تبدیل می شوند. شکل کلی بدن شپشک نرم تن قهوه ای مرکبات ، بیضوی(تخم مرغی) متقارن وگنبدی شکل می باشد  و رنگ آنها قهوه ای متمایل به زرد کم رنگ تا سبز و خالدار همراه با لکه های قهوه ای نا منظم هستند.

شپشک نرم تن قهوه ای مرکبات رنگ کلی بدن با افزایش سن حشره تیره تر می شود. در شرایط آب و هوایی گرم ،ممکن است ماده ها 125-90روز زنده بمانند. جمعیت شپشک نرم تن قهوه ای مرکبات ، به طور عادی تحت کنترل دشمنان طبیعی قرار دارد. بیش از 30 گونه دشمن طبیعی برای این حشره از سراسر جهان شناسایی و گزارش شده اند که عمدتا از مگس ها و زنبورها هستند. از مهم ترین شکارچی های این حشره نیز می توان به کفشدوزک ها و بالتوریها اشاره کرد.

 

شپشک کاج

Leucaspis pusilla Loew

از خانواده Diaspididae

شپشک کاج اين آفت همراه كاج هايي كه از خارج براي كشت در باغ بوتانيك كرج آورده شده بودند وارد کشور شد و چند سال بعد در تهران، كرج و گرگان به صورت طغياني ظاهر گردید و باعث ريزش برگهاي برخي از گونه هاي كاج بخصوص در تهران شد.  آفت علاوه بر خسارت مستقيم که به درختان كاج وارد می کند ، باعث ضعف عمومي درختان شده و آنها را مستعد حمله آفات ثانوي از جمله چوبخوار و پوستخوار مينمايد. ميزبانهاي شپشك كاج شامل گونه هاي كاج معمولي ، كاج تهران ،كاج كاشفي و كاج مشهدي است. آفت روي برگهاي كاج مستقر شده و با تغذيه از شيره نباتي باعث زرد شدن برگها و در نهایت موجب ريزش آنها ميشود . پوره ها و حشرات ماده معمولا در سطح داخلي برگهای كاج فعاليت دارد و بندرت روي سطح خارجي ديده ميشود. در آلودگيهاي شديد به علت تراكم بيش از حد آفت، سپرها روي هم قرار ميگيرند. تغذيه پوره ها و حشرات ماده از سطح داخلي برگهای كاج موجب می شود  لكه هاي زرد رنگ در سطح خارجي برگها نمایان شود. درصورتيكه تراكم آفت زياد باشد، لكه هاي زرد روي برگها، بهم پيوسته و تمام سطح برگ را ميگيرند و ميزان فتوسنتز را كاهش ميدهند. سپس برگها به رنگ قهوه اي درآمده خشك شده و ميريزند.

شپشک کاج

در شپشک کاج ، سپر ماده بالغ،  كشيده، گلابي شكل و به رنگ سفيد است. سپر نر كشيده تر از سپر ماده ميباشد. شاخكها در افراد ماده تحليل رفته اند . شپشک كاج زمستان را به صورت حشرات ماده بالغ در زير سپر و روي برگهای كاج سپري ميكند و تقريبا از اوايل ارديبهشت با گرم شدن هوا، شروع به فعاليت دوباره كرده و همزمان با رشد برگهاي جديد كاج، به تدريج اقدام به تخمريزي مينمايد. حشرات ماده پس از اتمام مراحل تخمريزي، شكل طبيعي خود را از دست ميدهند. پوره هاي سن اول متحرك هستند و بعلت سبك بودن و داشتن موهاي ريز فراوان در سطح بدن، براحتي بوسيله باد به روي درختان ديگر منتقل ميشوند. آنها پس از يافتن محل مناسب براي تغذيه، تا آخر عمر بر روي گياه ثابت ميشوند و سپر ترشح مينمايند. اين حشره در كرج و تهران 2 نسل در سال دارد.

شپشک کاج مبارزه شيميايي

مبارزه شیمیائی با این شپشک را بايد موقعي شروع كرد كه حشره به صورت پوره سن يك باشد. این زمان معمولا  اوايل تا اواسط ارديبهشت ماه است.  در صورتيكه آلودگي شديد باشد به محلول سمي بايد روغن تابستانه 5 در هزار اضافه نمود.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *